Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Internationaal Strafhof onderzoekt Amerikaanse oorlogsmisdaden in Afghanistan – Nota Bene
Internationaal Strafhof onderzoekt Amerikaanse oorlogsmisdaden in Afghanistan

Internationaal Strafhof onderzoekt Amerikaanse oorlogsmisdaden in Afghanistan

Donderdag 5 maart dit jaar oordeelde het Internationaal Strafhof dat strafrechtelijk onderzoek kan worden gedaan naar oorlogsmisdaden in Afghanistan. De beslissing van het Hof zal leiden tot onderzoek naar de Taliban, het Afghaanse leger en Amerikaanse strijdkrachten in een conflict dat na 19 jaar nog steeds niet tot een einde is gekomen.[1] 

Het ontstaan van de onrust in Afghanistan kan worden teruggevoerd tot 1979, toen de toenmalige Sovjet-Unie het land binnenviel. Rusland wilde een communistisch regime steunen, wat in de context van de Koude Oorlog een te verwachten reactie van Amerika opriep.[2] Onder leiding van de CIA lanceerde Amerika Operation Cyclone, waarbij jihadistische Moedjahedien-rebellen werden gesteund in de hoop het Russische leger terug te dringen. De operatie was succesvol in zoverre, dat na een bloedige periode van conflict, de Sovjet-Unie zich in 1989 uit het land terugtrok.[3] Het machtsvacuüm werd echter snel gevuld door de Taliban, een radicale islamitische groepering die een niet minder bloedig dagelijks leven als alternatief bood. 

Na de aanslagen op 11 september 2001 begon Amerika onder leiding van George W. Bush met de war on terror.[4] De wereld zou vrijgemaakt moeten worden van terroristen en Osama bin Laden werd daarmee doelwit nummer één. Bin Laden, die zich al langer op Afghaans grondgebied bevond, zag zich echter beschermd door de Taliban; de groepering weigerde de Saudi-Arabische terrorist uit te leveren aan Amerika en faciliteerde Al-Qaida trainingskampen. Onder de naam Operation Enduring Freedom viel Amerika daarom niet veel later Afghanistan binnen. In korte tijd werd het Taliban-regime verslagen, maar het geweld bleef aanhouden.[5] 

In de jaren die volgden probeerde Amerika met steun van de NAVO de Taliban blijvend de kop in te drukken. Op militair gebied breidde het haar aanwezigheid uit en het probeerde Afghaanse overheid instituties weer op te bouwen.[6] In 2004 kwam een door Amerika gesteunde regering aan de macht, maar de Taliban bleven aanwezig op verschillende plekken in het land. Door middel van mijnbouw, drugshandel en illegale belastingheffingen wist de groepering zich financieel te voorzien en haar invloed in het land te waarborgen.[7] Na de dood van Bin Laden in 2011 werd onder leiding van Barack Obama besloten de Amerikaanse militaire aanwezigheid af te bouwen.[8] De pogingen de situatie in het land met een terugtrekstrategie te stabiliseren bleken echter weinig succesvol.[9] 

Inmiddels staat de oorlog in Afghanistan symbool voor een conflict waar geen einde aan lijkt te komen.[10] Een vredesakkoord tussen Amerika en de Taliban eind februari dit jaar had niet meer dan een week nodig om dit opnieuw duidelijk te maken. Beide partijen wisten binnen korte tijd de wapens weer op te pakken en hoewel het vredesproces hiermee niet compleet lijkt te zijn beëindigd, is het zicht op daadwerkelijke vrede hierdoor niet dichterbij.[11] Afghanistan is na negentien jaar misschien oorlogsmoe, maar nog steeds arm aan een stabiele vrede. Waar het zich inmiddels rijk aan kan rekenen is het grote aantal oorlogsmisdaden die zijn begaan op eigen grondgebied.[12] 

Zo stelde ook het Internationaal Strafhof in 2006, dat toen al reden zag een voorlopig onderzoek te starten naar soortgelijke misdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Het zou daarbij kijken naar misdaden begaan vanaf 2003, het jaar dat Afghanistan lid werd van het Internationaal Strafhof. De informatie die werd verzameld betrof beschuldigingen ten aanzien van onder meer de Afghaanse overheid, de Taliban en Amerikaanse strijdmachten. Na meer dan tien jaar onderzoek verzocht hoofdaanklager Fatou Bensouda het Hof in 2017 een officieel strafrechtelijk onderzoek in te stellen naar deze betrokken partijen.[13] Hoewel de aanvraag in eerste instantie werd afgewezen, besloot het Hof op 5 maart dit jaar groen licht te geven.[14]

Het is daarmee voor het eerst in de geschiedenis dat het Hof zal proberen Amerikaanse onderdanen te vervolgen. Daarvoor zal het onderzoek doen naar diens strijdkrachten en CIA-werknemers die verdacht worden misdaden te hebben gepleegd op Afghaans grondgebied en geheime black site-locaties in Litouwen, Polen en Roemenië.[15] Met name de martelpraktijken ten aanzien van gevangengenomen Taliban strijders zullen worden onderzocht. Hoewel de Amerikaanse regering destijds beweerde dat deze personen ‘humaan’ zouden worden behandeld, werden veel van hen onderworpen aan ‘enhanced interrogation techniques’. Te denken valt hierbij aan foltermethoden die bestaan uit de toepassing van slaaponthouding, fysieke intimidatie en waterboarding.[16] Daarbij is er bewijs dat Amerikaanse individuen zich schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden door zelfs de grenzen van deze ‘enhanced interrogation techniques’ te overschrijden. Er bestaan meerdere aanwijzingen voor verkrachtingen en andere vormen van seksueel geweld door CIA-werknemers en Amerikaanse strijdkrachten.[17]

Artikel 8 van het Statuut van Rome, het oprichtingsverdrag van het Hof, geeft het Hof rechtsmacht over zulke oorlogsmisdaden, aangezien het specifiek een verbod is op het gebruik van foltering, wrede behandelmethoden en seksueel geweld.[18] Hoewel Amerika al jaren weigert het Statuut van Rome te ondertekenen, stelt artikel 12 van dit verdrag dat het Hof jurisdictie heeft wat betreft misdaden die zijn begaan op het grondgebied van een land dat haar rechtsmacht wel aanvaardt, ongeacht de nationaliteit van de daders. Aangezien Afghanistan wel aangesloten is bij het Hof, zou het artikel daarmee kunnen worden gebruikt om Amerikaanse individuen ter verantwoording te roepen voor de oorlogsmisdaden die zij hebben begaan op Afghaans grondgebied.[19]

Vrij baan voor gerechtigheid betekent het echter niet, zeker nu Amerika niet alleen een moeizame relatie met Afghanistan, maar ook met het Internationaal Strafhof heeft. De Amerikaanse houding ten opzichte van het Hof kenmerkt zich al jaren door een verzet tegen de mogelijke jurisdictie die het zou kunnen uitoefenen over Amerikaanse onderdanen. Desondanks heeft Trump de druk op de al gespannen relatie met het Hof nog meer weten op te voeren. In de afgelopen jaren heeft de Amerikaanse regering de legitimiteit van het Hof in twijfel getrokken, lopende onderzoeken geblokkeerd en eerder gegeven steun ingetrokken. Toppunt in deze pogingen de inspanningen van het Hof te ondermijnen vormden de uitlatingen van Trumps nationale veiligheidsadviseur in 2018; Amerika zou er alles aan doen ‘haar burgers te beschermen’ en niet aarzelen sancties in te stellen indien een strafrechtelijk onderzoek naar Amerikaanse onderdanen zou worden gestart.[20] [21]

Hoewel het onduidelijk is of Trump daadwerkelijk over zal gaan op zulke sancties, staat vast dat Amerika geen partij is bij het Statuut van Rome en daarom juridisch gezien niet gehouden is mee te werken aan het onderzoek van het Hof. Overeenkomstig de U.S.-Afghanistan Bilateral Security Agreement die het in 2014 met Afghanistan sloot behoudt het daarnaast “het exclusieve recht om jurisdictie uit te oefenen met betrekking tot alle op het grondgebied van Afghanistan gepleegde strafbare feiten of burgerlijke misdrijven door Amerikaanse individuen”. Verdere bepalingen van de overeenkomst stellen bovendien dat Amerikaanse individuen niet door Afghanistan kunnen worden overgedragen aan het Hof zonder uitdrukkelijke toestemming van de VS.[22]

Niet volkomen onverklaarbaar is daarom het feit dat Afghanistan, wel aangesloten bij het Hof, zich vooralsnog niet aangesproken voelt wel een bijdrage te leveren. Het gebrek aan medewerking zal het onderzoek, dat hoe dan ook jaren zal duren, belemmeren in het vinden van belastend bewijsmateriaal ten aanzien van specifieke individuen. Zonder juridische steun en met een lange weg te gaan is het onwaarschijnlijk dat Amerikaanse functionarissen, militairen of medewerkers van inlichtingendiensten in de nabije toekomst voor het Hof zullen verschijnen.[23] Daarmee lijkt wachten op rechtvaardigheid voor slachtoffers misschien een moeilijke zaak, evenals de zoektocht naar een stabiele vrede voor Afghanistan. 

Literatuur

Onderzoeken

Billard, Undergraduate Research Journal at UCCS 2010
Robert D. Billard, ‘Operation Cyclone: How the United States Defeated the Soviet Union’, Undergraduate Research Journal at UCCS 2010, afl 2.3, p. 25-41.

Kaveri, New York University Journal of International Law and Politics 2012
Kaveri, Vaid, ‘What counts as “state action” under Article 17 of the Rome Statute? Applying the ICC’s complementarity test to non-criminal investigations by the United States into war crimes in Afghanistan’, New York University Journal of International Law and Politics, vol. 44(2), p. 573-628.

Ochs, Notre Dame Law Review Reflection 2019
Sara L. Ochs, The United States, The International Criminal Court, and the situation in Afghanistan, Notre Dame Law Review Reflection, Vol. 95(2), p. 89-100.

Tijdschriftartikelen

De Groene Amsterdammer, Een einde aan terrorisme, 24 januari 2018, https://www.groene.nl/artikel/een-einde-aan-terrorisme

NRC Handelsblad, Trump borduurt voort op beleid van Obama, 1 november 2019, https://www.nrc.nl/nieuws/2019/11/01/trump-borduurt-voort-op-beleid-van-obama-a3978916

The Economist, Karzai seeks more troops, 21 juni 2004, https://www.economist.com/unknown/2004/06/21/karzai-seeks-more-troops

The Economist, The killing of Osama bin Laden, 2 mei 2011, https://www.economist.com/lexingtons-notebook/2011/05/02/the-killing-of-osama-bin-laden

The Economist, Violence in Afghanistan last year was worse than in Syria, 17 augustus 2019,

https://www.economist.com/graphic-detail/2019/08/17/violence-in-afghanistan-last-year-was-worse-than-in-syria

The Economist, A peace deal signed. Then America and the Taliban resume fighting, 5 mei 2020, https://www.economist.com/asia/2020/03/05/a-peace-deal-signed-then-america-and-the-taliban-resume-fighting

The New York Times, I.C.C. Allows Afghanistan War Crimes Inquiry to Proceed, Angering U.S., 5 maart 2020,

The New Yorker, What Is John Bolton’s Bully-Pulpit Attack on the International Criminal Court Really About?, 11 september 2018, https://www.newyorker.com/news/daily-comment/what-is-john-boltons-bully-pulpit-attack-on-the-international-criminal-court-really-about

Washington Post, Why the International Criminal Court will investigate possible US war crimes even if Trump administration says it can’t, 9 maart 2020, https://www.washingtonpost.com/politics/2020/03/09/why-international-criminal-court-will-investigate-possible-us-war-crimes-even-if-trump-administration-says-it-cant/

Internetartikelen

BBC 2020

BBC, Why is there a war in Afghanistan? The short, medium and long story, 29 januar 2020, https://www.bbc.com/news/world-asia-49192495

Council on Foreign Relations 2020

Council on Foreign Relations, The ICC’s Probe Into Atrocities in Afghanistan: What to Know, 6 maart 2020, https://www.cfr.org/article/iccs-probe-atrocities-afghanistan-what-know

Encyclopaedia Britannica 2010

Encyclopaedia Britannica, Afghanistan War, 7 juni 2010, https://www.britannica.com/event/Afghanistan-War/The-Obama-surge

Just Security 2017

Just Security, An ICC Investigation of the U.S. in Afghanistan: What does it Mean?, 3 november 2017, https://www.justsecurity.org/46687/icc-investigation-u-s-afghanistan-mean/

Boeken

Goodson 2001

L. Goodson, Afghanistan’s Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban, Washington: Washington University Press 2001. 

Wetgeving

Artikel 8 Statuut van Rome

Artikel 12 Statuur van Rome

Artikel 13 U.S.-Afghanistan Bilateral Security Agreement (BSA)


[1] Encyclopaedia Britannica, Afghanistan War, 7 juni 2010, https://www.britannica.com/event/Afghanistan-War/The-Obama-surge
[2] The Economist, Violence in Afghanistan last year was worse than in Syria, 17 augustus 2019,
https://www.economist.com/graphic-detail/2019/08/17/violence-in-afghanistan-last-year-was-worse-than-in-syria.
[3] Robert D. Billard, ‘Operation Cyclone: How the United States Defeated the Soviet Union’, Undergraduate Research Journal at UCCS 2010, afl 2.3, p. 25-41.
[4] De Groene Amsterdammer, Een einde aan terrorisme, 24 januari 2018, https://www.groene.nl/artikel/een-einde-aan-terrorisme.
[5] Encyclopaedia Britannica, Afghanistan War, 7 juni 2010, https://www.britannica.com/event/Afghanistan-War/The-Obama-surge.
6] The Economist, Karzai seeks more troops, 21 juni 2004, https://www.economist.com/unknown/2004/06/21/karzai-seeks-more-troops
[7] BBC, Why is there a war in Afghanistan? The short, medium and long story, 29 januar 2020,https://www.bbc.com/news/world-asia-49192495
[8] The Economist, The killing of Osama bin Laden, 2 mei 2011, https://www.economist.com/lexingtons-notebook/2011/05/02/the-killing-of-osama-bin-laden
[9] NRC Handelsblad, Trump borduurt voort op beleid van Obama, 1 november 2019, https://www.nrc.nl/nieuws/2019/11/01/trump-borduurt-voort-op-beleid-van-obama-a3978916.
[10] L. Goodson, Afghanistan’s Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban, Washington: Washington University Press 2001.
[11] The Economist, A peace deal signed. Then America and the Taliban resume fighting, 5 mei 2020, https://www.economist.com/asia/2020/03/05/a-peace-deal-signed-then-america-and-the-taliban-resume-fighting.
[12] Council on Foreign Relations, The ICC’s Probe Into Atrocities in Afghanistan: What to Know, 6 maart 2020, https://www.cfr.org/article/iccs-probe-atrocities-afghanistan-what-know.
[13] Washington Post, Why the International Criminal Court will investigate possible US war crimes even if Trump administration says it can’t, 9 maart 2020, https://www.washingtonpost.com/politics/2020/03/09/why-international-criminal-court-will-investigate-possible-us-war-crimes-even-if-trump-administration-says-it-cant/.
[14] Council on Foreign Relations, The ICC’s Probe Into Atrocities in Afghanistan: What to Know, 6 maart 2020, https://www.cfr.org/article/iccs-probe-atrocities-afghanistan-what-know.
[15] ibid
[16] Kaveri, Vaid, ‘What counts as “state action” under Article 17 of the Rome Statute? Applying the ICC’s complementarity test to non-criminal investigations by the United States into war crimes in Afghanistan’, New York University Journal of International Law and Politics, vol. 44(2), p. 573-628.
[17] Just Security, An ICC Investigation of the U.S. in Afghanistan: What does it Mean?, 3 november 2017, https://www.justsecurity.org/46687/icc-investigation-u-s-afghanistan-mean/
[18] Artikel 8 Statuut van Rome
[19] Artikel 12 Statuut van Rome
[20] The New Yorker, What Is John Bolton’s Bully-Pulpit Attack on the International Criminal Court Really About?, 11 september 2018, https://www.newyorker.com/news/daily-comment/what-is-john-boltons-bully-pulpit-attack-on-the-international-criminal-court-really-about
[21] Sara L. Ochs, The United States, The International Criminal Court, and the situation in Afghanistan, Notre Dame Law Review Reflection, Vol. 95(2), p. 89-100.
22] Artikel 13 U.S.-Afghanistan Bilateral Security Agreement
[23] The New York Times, I.C.C. Allows Afghanistan War Crimes Inquiry to Proceed, Angering U.S., 5 maart 2020, https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html.