Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Kadaversynode – Nota Bene
Kadaversynode

Kadaversynode

Een vrij opmerkelijk proces doet zich voor in de 9e eeuw. In deze tijd was er een flinke machtsstrijd aan de gang binnen het Heilige Roomse Rijk. Vele pausen en bisschoppen gunde elkaar het licht in de ogen niet met als gevolg dat ze bij bosjes neervielen.

In 897 nam paus Stefanus VI een wel heel vreemd besluit. Hij kondigde een kerkelijke vergadering (synode) af om zijn pauselijke voorganger paus Formosa voor het hekje te zetten. Er was echter één probleem: deze paus had 2 jaar hiervoor het loodje gelegd.

Toen Formosa nog onder de levenden was, behaalde hij binnen zijn kerkelijke ambt grote successen. Als toenmalig bisschop van Portus werd Formosa dan ook zeer geprezen. Paus Johannes VII zag Formosa als een grote bedreiging voor zijn eigen reputatie. In 872 werd Formosa officieel aangeklaagd wegens het ‘verwaarlozen van zijn zetel in Portus’, het ‘corrumperen van de geesten van de Bulgaren’ en het ‘samenzweren tegen de Heilige Stoel’. De bisschop besloot de rechtszaak niet af te wachten en ontvluchtte Italië, waarop Johannes besloot hem te excommuniceren (binnen de kerkelijke gemeenschap uit te stoten). Opvolger paus Marinus zag later aanleiding om deze beperkingen op te heffen. Enkele jaren later werd Formosa door het College van Kardinalen unaniem uitgeroepen tot de nieuwe Paus van de Katholieke Kerk.

In het Italië van de negende eeuw heerste een machtsstrijd tussen de Franken en het Heilige Roomse Rijk. Paus Formosa koos partij voor de Frankische koning Arnulf van Karinthië, aartsrivaal van Guido III van Spoleto. Uiteindelijk overwon Arnulf in 895 en nam Rome in. Het succes was echter van korte duur: Formosa overleed op 4 april 896 en Arnulf kreeg wat later een beroerte. De Spoleto’s heroverden de macht in Rome en manoeuvreerde hun beschermeling Stefanus VI op de pausentroon.

Toen Stefanus VI de pauselijke zetel bestierde, organiseerde de paus een van de meest opzienbarende rechtszaken in de geschiedenis. Stefanus VI organiseerde een schijnproces tegen Formosa om zijn loyaliteit te tonen aan Spoleto. Het lijk van Formosa dat pas een jaar vers onder de grond had gelegen, werd opgegraven, in pauselijk gewaad gehesen en in de beklaagdenbank gezet. Het proces was compleet met rechters, aanklagers en alle ceremoniële vereisten van dien.

Formosa werd beschuldigd van het in strijd handelen met het canonieke recht. De voornaamste aanklacht betrof het feit dat Formosa zijn belofte gebroken zou hebben door later toch de functies van bisschop en Paus te accepteren. Ook zou hij op meerdere plekken bisschop zijn geweest. Verder werd hij beschuldigd van meineed en machtswellust. In het pleidooi werden door Stefenus VI tirades jegens het rottende lijk niet geschuwd. Er werd zelfs de spot gedreven met de rottende staat van het lichaam door de toenmalig paus. De piepjonge diaken van zestien die als woordvoerder van de voormalig paus werd ingezet hield dan ook wijselijk zijn mond. Wonderbaarlijk hield Formosa zich kalm. Blijkbaar een succesvol beroep op het nemo-teneturbeginsel.

Formosa werd schuldig bevonden, vervolgens ontdaan van zijn pauselijke gewaden en de drie vingers waarmee hij altijd zijn zegeningen had uitgesproken werden afgehakt. Verder werden al zijn pauselijk besluiten vernietigd. Opmerkelijk genoeg had deze vernietiging terugwerkende kracht op de geldigheid van de bisschopstitel van paus Stefanus VI die door Formosa was verleend. Hierdoor kon  zijn eigen pausdom onrechtmatig werd verklaard. Dit werd gemakshalve maar door de (drie) vingers gezien. Uit sommige bronnen blijkt dat tijdens het proces zelfs een aardbeving plaatsvond. Was dit misschien een omen voor schending van 6 EVRM?

Na het proces werd het verminkte lichaam door Stefanus VI begraven. Hoe maniakaal en wispelturig deze paus was blijkt uit het feit dat lichaam voor de tweede maal werd opgegraven en vervolgens in de rivier de Tiber werd gegooid. Het lijk werd door een kluizenaar opgevist en weer begraven. Opvolger paus Theodorus II wilde de nagedachtenis van de onteerde en mishandelde Formosa herstellen en liet zijn lijk weer opgraven en bijzetten in de officiële catacomben van de Sint-Pieterskerk. Stefanus VI werd enige tijd later gewroken door het woedende Romeinse volk, dat hem gevangen zette en later vermoordde.

Gods wegen zijn schijnbaar ondoorgrondelijk. Amen. 

Bronnen: