Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Het voortdurende gebrek aan internationale berechting – Nota Bene
Het voortdurende gebrek aan internationale berechting

Het voortdurende gebrek aan internationale berechting

Op zijn Twitteraccount – dat tegenwoordig lijkt te fungeren als Staatscourant van de VS – riep president Trump de Europese landen op tot het terughalen en berechten van de Syriëgangers. De Koerden houden ze op dit moment als krijgsgevangenen vast in detentiekampen, waarbij een finaal rechteloos uitstapje naar de Iraakse galgen voor hen het enige reële vooruitzicht lijkt te zijn. Het vormt een grote splijtzwam in de Europese politiek. Men wil omwille van de nationale veiligheid geen Syriëgangers terughalen, maar deze criminelen buiten de rechtsstaat plaatsen zou radicalisering en de kans op aansluiting bij andere terreurorganisaties kunnen vergroten.[1] Bovendien zijn er vrouwen die weinig tot geen aandeel hebben gehad in de strijd van IS en kinderen die niet meer dan een geboorte op hun geweten hebben. Toch zit, begrijpelijkerwijs, geen enkel Europees land van herkomst te wachten op een repatriëring van mensen die hun land van herkomst vernietigd wilden zien. Kunnen internationale berechtingscentra hier geen soelaas voor bieden?

Het Internationaal Strafhof is per definitie opgericht als berechtingscentrum voor personen die zich schuldig hebben gemaakt aan de meest grove schendingen van internationaal recht. Probleem is echter dat niet elke staat de rechtsmacht van het Strafhof erkend heeft, waardoor de juridische reikwijdte van het hof in de praktijk beperkt is. Ook Syrië en Irak behoren tot de lange lijst aan landen waarover het hof geen rechtsmacht heeft verkregen. Een resolutie van de VN-veiligheidsraad met verwijzing naar het Strafhof zou dit kunnen omzeilen, maar het vereiste van een unanieme meerderheid blijkt een moeilijk te realiseren ideaal. Aangezien Rusland een hecht bondgenootschap vormt met het Strafhof-werende regime van Assad, is de kans groot dat Poetin in deze situatie zijn veto zal inroepen tegen een mogelijk proces in Den Haag. Bovendien zou het welbeschouwd zeer lastig worden voor de juristen van het Strafhof om de benodigde bewijslast tegen de IS-strijders bij elkaar te verzamelen. Niet voor niets staat het aantal veroordelingen van het Strafhof sinds de oprichting in 2002 pas op een luttele drie. Een rechtsgang in de regio lijkt gezien de aanwezigheid van getuigen dus een betere oplossing. 

Advocaat Geert-Jan Knoops oordeelde in een interview met Radio 1 dat de benarde situatie van krijgsgevangenen zonder uitzicht op een proces het gevolg is van de laakbare houding van Europese diplomaten.[2] Politici zouden niet tijdig hebben geanticipeerd op de berechting van krijgsgevangenen en ervaren daar nu de negatieve gevolgen van. Het pleidooi van Knoops bevatte een serieuze aansporing om politiek (populaire) standpunten niet te laten prevaleren boven de gezamenlijk geratificeerde Geneefse Conventies. Het zou een totale ondermijning betekenen van onze normen en waarden, wanneer wij de meest ernstige criminelen opeens geen eerlijk proces meer zouden bieden. 

Europa zou zijn verantwoordelijkheid moeten nemen voor het berechten van de onder hun rechtsmacht (op grond van het actieve nationaliteitsbeginsel) vallende Syriëgangers. 

Uitgerekend Dries Roelvink was degene die de gerenommeerde strafrechtdeskundige vervolgens wees op de prangende vraag: ‘Hoe kun je hiervandaan beoordelen wie wat heeft gedaan en wat voor straf daar bij past?’ Volgens Knoops zou dit probleem opgelost kunnen worden door het instellen van een internationale commissie in de regio die handelingen van verdachten beoordeeld. Zij kunnen een scheiding maken in de detentiekampen tussen enerzijds verdachten van ernstige vergrijpen en anderzijds vrijgesprokenen en verdachten van relatief lichte delicten. De zware criminelen zouden vervolgens door een nieuw ingesteld tribunaal in Syrië of Irak naar internationaal recht berecht moeten worden. Een formule die door vele Europese regeringsleiders en ministers van buitenlandse zaken wel al tijden geopperd werd, maar tot op heden niet in de praktijk ten uitvoering is gebracht.[3]

Voor een ad hoc tribunaal is namelijk eveneens een VN-Resolutie vereist. Het Rwanda- en Joegoslaviëtribunaal hebben reeds aangetoond dat de totstandkoming van een dergelijk juridisch apparaat een proces van de lange adem is. Nu vetohouder Donald Trump met zijn tweets zonneklaar zinspeelde op een berechting van de IS-strijders in Europa, lijkt een spoedige consensusvorming omtrent een ad hoc tribunaal uitgesloten te zijn. Al is de heer Knoops van mening dat ook president Trump uiteindelijk zeer gebaat zal zijn bij een juridische ontsnapping uit deze Guantánamo-Bay impasse. De aansluiting bij andere terroristische organisaties door mensen in de kampen is op dit moment namelijk een imminent gevaar.[4] Maar hoe reëel de redenering van Knoops is, gezien de houding van Trump, valt te bezien. ‘Uitstekende vraag van meneer Roelvink’, was dan ook een gepaste en gemeende respons van de strafpleiter.

Al met al lijken internationale instituties niet het middel om op korte termijn uit de patstelling te geraken in Noordoost-Syrië. De rechtsmacht van het internationaal Strafhof is beperkt tot landen die het hof erkend hebben en landen waartoe een resolutie van de VN-veiligheidsraad is gericht. Toegepast op de situatie van IS-strijders blijkt dat Syrië en Irak geen rechtsmacht aan het Strafhof hebben toebedeeld en de resolutie van de Veiligheidsraad hoogstwaarschijnlijk strandt op een veto van Rusland (Of de VS). Hetzelfde probleem komt kijken bij de instelling van een internationaal tribunaal in de regio. Zo worden de juridische instituties, die gecreëerd zijn om strafrechtelijke procedures te stroomlijnen en uniformeren, niet ten volle benut. De complexe politieke werkelijkheid overmeestert de door velen gewilde juridische droom van berechting op internationaal niveau. De grootschalige bagatellisering van de internationale berechtingscentra kent louter één oorzaak: Politics as usual. Jay Z en Dries Roelvink zouden het roerend eens zijn geweest.


[1] M. Kerres, ‘Als we IS’ers niet berechten, maken we het probleem alleen maar groter’, NRC, 14 oktober 2019
[2] T. Veldhuijzen, ‘Knoops: Internationaal tribunaal moet IS strijders berechten’, NPO radio 1, KRO-NCRV, 18 februari 2019
[3] M. Kerres, ‘Minister Blok wil IS-strijders in Irak berechten’, NRC, 25 september 2019
[4] M. Kerres, ‘Als we IS’ers niet berechten, maken we het probleem alleen maar groter’, NRC, 14 oktober 2019