Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Help! Ik krijg een enkelband – Nota Bene
Help! Ik krijg een enkelband

Help! Ik krijg een enkelband

Er wordt niet vaak genoeg gebruikgemaakt van een enkelband om toezicht te houden op delinquenten, vindt Reclassering Nederland. Elektronisch toezicht is beter voor de reïntegratie van gevangenen en goedkoper dan hen langer in de cel te houden, zegt directeur Van Gennip. Zijn deze stellingen op waarheid gebaseerd? Wat zijn eigenlijk alle voor- en nadelen van de elektronische controle?

Elektronische controle kan worden gebruikt indien een verdachte of een veroordeelde onder voorwaarden vrijkomt. Door de enkelband is iemands locatie te zien, waardoor de reclassering kan controleren of betrokkene zich aan zijn bijzondere voorwaarden houdt. De justitiabele met een enkelband staat namelijk onder toezicht van de reclassering. Is elektronisch toezicht een geschikte maatregel of een veredelde halsband?

Allereerst is elektronisch toezicht vele malen goedkoper dan gevangenisstraf en het gaat het capaciteitstekort tegen. Als er meer verdachten uit hun voorlopige hechtenis geschorst kunnen worden door de aanbreng van de enkelband, scheelt dat in de kosten[1]. Bovendien is er hierdoor meer plek in het huis van bewaring. Hetzelfde geldt uiteraard voor de veroordeelden: zij kunnen het laatste deel van hun straf, in plaats van detentiefasering, thuis ‘uitzitten’, wat in kosten scheelt.

Een ander voordeel van elektronische controle op verdachten of gedetineerden is, overeenkomstig criminologische theorieën, het voorkomen van recidive. De enkelband is voor een aantal doeleinden opgezet, te weten: “de beheersing van risico’s, het beschermen van slachtoffers en het werken aan gedragsverandering bij dragers”[2]. Door elektronisch toezicht kan de betrokkene blijven werken, hij kan mogelijk zijn woning behouden en hij kan werken aan zijn sociale relaties. Deze factoren: werk, woning en sociale relaties, kunnen een grote rol spelen bij de betrokkenheid van de verdachte/gedetineerde in de maatschappij. De (sociale) positie die de verdachte/gedetineerde inneemt in de samenleving wordt minder aangetast door de elektronische controle, wat de kans op recidive verlaagt[3]. Een ander voordeel, dat zijn uitwerking ook vindt in de verlaging van de kans op recidive, is dat elektronisch toezicht de negatieve effecten van een gevangenisstraf voorkomt of verkleint. Negatieve effecten van een gevangenisstraf kan vertaald worden naar de criminogene factoren van een gevangenisstraf, in de volksmond gezegd: “je komt er slechter uit dan je erin gaat”. 

Uiteraard zijn er ook negatieve gevolgen verbonden aan elektronische controle. Allereerst wederom een effect dat gevonden kan worden in criminologische theorieën: elektronische controle werkt minder afschrikwekkend[4]. Als iemand de kosten en baten afweegt van het plegen van een strafbaar feit, en daarbij de elektronische controle als overweging neemt, kan dat tot meer criminaliteit leiden, aangezien elektronische controle simpelweg minder erg wordt gevonden dan gevangenisstraf. Een ander nadeel, met negatieve geluiden aangaande de kans op recidive, is het gegeven dat criminele contacten kunnen blijven bestaan. De verdachte/gedetineerde blijft in zijn (criminele) milieu zitten, waardoor hij bijvoorbeeld plannen kan (blijven) maken met zijn criminele compagnons. Er vindt namelijk geen opsluiting plaats. Bovendien kan de enkelband gesaboteerd worden. De enkelband kan worden doorgeknipt of men kan trachten de signalen te verstoren.

Elektronische controle kent een aantal vormen. Noemenswaardig zijn de enkelband (RFId en GPS) en de alcoholmeter. De enkelband kan worden toegepast bij een locatieverbod of een locatiegebod. De alcoholmeter is daarentegen een technisch hulpmiddel om een opgelegd alcoholverbod te kunnen monitoren[5]. Dit hulpmiddel wordt ook om de enkel bevestigd en meet het alcoholpromillage bij een cliënt door middel van afname van zijn transpiratie. De alcoholmeter vervangt daarmee urinecontroles.

Daar waar de ‘normale’ enkelband de door de rechter opgelegde gebiedsverboden/gebiedsgeboden reguleert, controleert de alcoholmeter een andere, door de rechter opgelegde bijzondere voorwaarde[6].

Er zijn een aantal onderzoeken gedaan naar de effectiviteit van de elektronische controle. Eén van die onderzoeken is gedaan door Blokland & collega’s. Zij hebben onderzocht of elektronische controle een effect heeft op recidive. In het onderzoek hebben zij wederopsluiting van gedetineerden onder elektronisch toezicht vergeleken met gedetineerden die op de gebruikelijke manier hun detentie ingingen. Zij konden na afloop de conclusie trekken dat gedetineerden onder elektronisch toezicht minder recidiveerden dan gedetineerden onder het ‘normale gevangenisregime’, hetgeen in overeenstemming is met eerder gedane studies[7].

Een onderzoek door de Universiteit Utrecht leidt tot de volgende aannames: ten eerste wordt er geconcludeerd dat de elektronische controle als hulpmiddel voor de reclassering is geslaagd. De elektronische controle is een middel om het toezicht op- en de controle van de verdachte/veroordeelde te verbeteren. Het middel an sich is succesvol. Ten tweede wordt opgemerkt dat de elektronische controle juist een afschrikwekkende werking heeft met betrekking tot de naleving van de bijzondere voorwaarden. Dit komt omdat de betrokkenen er zeker van zijn dat zij betrapt worden zodra zij zich niet houden aan de opgelegde voorwaarden. De effectiviteit van het toezicht kan óók worden verbeterd door de elektronisch controle: de reclassering heeft meer inzicht in het dagelijks leven van cliënt.

Uiteraard zijn er ook kanttekeningen te plaatsen bij de elektronische controle. De cliënten die niet bereid zijn om mee te werken worden niet per definitie geholpen met een enkelband, daar waar het voor de goedwillende cliënten niets bijdraagt. Cliënten die toch niet willen meewerken kunnen gemakkelijk strafbare feiten plegen of de enkelband saboteren door deze af te snijden. Er is geen incapacitatie, waardoor de betrokkenen zich kunnen begeven op de plekken die zij zelf willen. Er berust dus een grote verantwoordelijkheid op de betrokkenen. Opmerking verdient wel dat dit soort incidenten er weinig zijn geweest[8].

Al met al kan mijns inziens de conclusie worden getrokken dat elektronisch toezicht effectief is. De betrokkene blijft in zijn sociale domein, ondervindt minder nadelen van detentie en het toezicht kent een preventieve werking ten opzichte van de afspraken omtrent de opgelegde (bijzondere) voorwaarden.


[1] Dienst Justitiële Inrichtingen, Ministerie van Justitie en Veiligheid, Hoeveel kost een justitiabele per dag? Geraadpleegd van: https://www.dji.nl/veelgestelde-vragen/
[2] Brief van de Minister voor Rechtsbescherming, Den Haag, 26 april 2018, NR 426, p. 1-3
[3] Blokland, A., Wermink, H., Maes, L.R. & E., Wederopsluiting na elektronische detentie en reguliere detentie in België, Tijdschrift voor criminologie 2015 (57) 1, p. 33-34
[4] Blokland, A., Wermink, H., Maes, L.R. & E., Wederopsluiting na elektronische detentie en reguliere detentie in België, Tijdschrift voor criminologie 2015 (57) 1, p. 33-34
[5] Stichting Verslavingsreclassering GGZ (2016). Plan van Aanpak Pilot Alcoholmeter – 24X7 Alcoholmonitoring. Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG), Amersfoort
[6] Kruize, A., Muijnck, J. de, Evaluatie pilot Alcoholmeter 2017, December 2018, WODC, p.1-2
[7] Blokland, A., Wermink, H., Maes, L.R. & E., Wederopsluiting na elektronische detentie en reguliere detentie in België, Tijdschrift voor criminologie 2015 (57) 1, p. 53
[8] Boone, M., Kooij, M. Van der, Rap, S., Current Uses of Electronic Monitoring in the Netherlands, Januari 2016,Universiteit van Utrecht, p. 83-84

Doe mee aan de discussie