Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Europese Commissie presenteert DSA en DMA; nieuwe wetsvoorstellen om Big Tech aan te pakken – Nota Bene
Europese Commissie presenteert DSA en DMA; nieuwe wetsvoorstellen om Big Tech aan te pakken

Europese Commissie presenteert DSA en DMA; nieuwe wetsvoorstellen om Big Tech aan te pakken

Afgelopen 6 januari bestormden Trump aanhangers, aangespoord door de president zelf, het Capitool. Het leidde niet veel later tot het verwijderen van accounts van Trump op Twitter, Facebook en ook Instagram. Voor sociale media platformen zijn de maat vol, zij zijn elk op hun eigen manier overgaan op een digitale schoonmaakronde om de verspreiding van illegale content, fake news en berichten die aanzetten tot discriminatie, polarisatie en geweld, tegen te gaan.[1] De vraag is echter: hoe wenselijk is het dat deze zogenaamde Big Tech bedrijven een zittende president het zwijgen op kunnen leggen op basis van zelf opgestelde richtlijnen?

Ongewenst, aldus de Europese Commissie, nu men zich grote zorgen maakt over de groeiende macht van Big Tech bedrijven. Daarbij wordt vooral gewezen op de dubbele rol die zij vandaag te dag vervullen. Enerzijds hebben de bedrijven een publieke functie, anderzijds blijven het private partijen die door hun commerciële karakter eigen regels kunnen stellen. Hoewel een bedrijf zoals Facebook spreekt over een ‘global community’ zal het in de eerste plaatst handelen naar financiële en commerciële prioriteiten. Op dit moment stellen de bedrijven in kwestie zelf richtlijnen op die bindend zijn voor hun gebruikers en bepalen zij eveneens wanneer deze regels worden toegepast.[2] Dat is extra problematisch in het licht van de sterke machtspositie van sociale media platformen op de markt(en) waarop zij zich begeven. Bij gebrek aan alternatief kunnen bedrijven hun eigen opgestelde richtlijnen makkelijk bij gebruikers afdwingen.[3] Doordat concurrentie ontbreekt zijn Facebook, Twitter, Youtube en Instagram zich zo meer en meer gaan gedragen als ‘regelgevers’.[4]

Een oplossing voor dat probleem is volgens de Europese Commissie nieuwe wet- en regelgeving. Sinds december 2020 heeft het daarom twee nieuwe wetsvoorstellen naar buiten gebracht; de Digital Service Act (DSA) en de Digital Markets Act (DMA). Hoewel beide wetten nog moeten worden onderworpen aan een raadplegingsperiode en vervolgens moeten worden aangenomen door Europese wetgevers, zouden zij in de toekomst een grote impact kunnen hebben op sociale media platformen binnen en buiten Europa.[5]

Digital Service Act – een veilige digitale ruimte

De DSA bouwt voort op de al bestaande e-Commerce richtlijn, waar op dit moment verschillende verplichtingen voor sociale media platformen in zijn vastgelegd. Overkoepelend biedt de DSA duidelijkere aansprakelijkheidsregelingen voor digitale platformen en ziet het op strenger toezicht voor wat betreft de handhaving van deze regels. Vooral platformen die kwalificeren als ‘zeer grote platformen’ zullen middels de DSA in de toekomst meer verantwoordelijkheid moeten gaan nemen.[6]

Allereerst zullen deze platformen transparanter moeten worden. Daartoe zullen ze verplicht worden jaarverslagen te publiceren waarin duidelijk wordt gemaakt welke advertenties en algoritmen worden gebruikt voor de werking en het gebruik van hun diensten. Verder zullen ze illegale informatie en hate speech actief moeten gaan verwijderen en een gebruiker moeten informeren over het weghalen van content en de bijbehorende redenen hiervoor. Tot slot zullen de platformen meer moeten gaan doen aan ‘risk-management’. In de toekomst zullen zij meer maatregelen dienen te nemen die misbruik tegengaan en jaarlijks de systematische risico’s die verband houden met het gebruik van hun diensten in kaart moeten brengen.[7]  

Digital Markets Act – leveling the playing field

Grote aanbieders van sociale media platformen hebben de afgelopen twee decennia in Europa vrij spel gehad door het gebrek aan concurrentie. De DMA moet daar verandering in gaan brengen door nieuwe regels te introduceren voor bedrijven die optreden als ‘poortwachters’ binnen de digitale sector. Daartoe behoren grote bedrijven zoals Facebook, Twitter en Instagram, die met hun aanzienlijke omvang, duurzame positie op de markt en bemiddelingsfunctie tussen gebruikers en bedrijven voldoen aan de gestelde definitie daarvoor.[8]

Kwalificeert een platform als ‘poortwachter’, dan voorziet de DMA deze bedrijven in een lijst met do’s en dont’s. Overkoepelend moet de DMA ertoe leiden dat het ondernemingsklimaat eerlijker wordt door kleine en startende platformen meer kansen te bieden te concurreren met al grotere bestaande bedrijven. Zo is het grote platformen bijvoorbeeld niet toegestaan eigen diensten en producten gunstiger aan te bieden dan vergelijkbare diensten en producten van concurrenten. Ook voor gebruikers zou dat voordelen moeten opleveren. Het idee is dat de DMA zal leiden tot een groter aanbod van sociale media platformen. Hierdoor zal sprake zijn van een ruimere toegang en eerlijkere prijzen om gebruik van deze diensten te maken.  Ook moet het voor de consument zo in de toekomst makkelijker worden zich te kunnen wenden tot alternatieve platformen.[9]

Het ‘Brussel-effect’

Voor grote sociale media platformen staat er veel op het spel. Hoewel de DSA en DMA alleen op Europees niveau zullen gelden, heeft het verleden laten zien dat Europese regelgeving vaak een wereldwijde impact kan hebben.[10] Het wordt ook wel het ‘Brussel-effect’ genoemd; omdat de EU één van de grotere afzetmarkten is accepteren veel grote multinationals de voorwaarden die gelden om toegang te krijgen tot de Europese markt. Sterker nog, om de bijkomende kosten voor het voldoen aan regelgeving op andere plekken in de wereld te vermijden, nemen bedrijven vaak EU-regels als uitgangspunt. Het betekent dat de DSA en DMA ook voor bedrijven buiten de EU, zoals Facebook en Twitter, verstrekkende gevolgen met zich mee kunnen brengen.[11]

De reactie op de wetsvoorstellen is vanuit Sillicon Valley dan ook verre van positief. Daarbij wordt vooral gewezen op de over-protectionistische houding die de EU zou aannemen ten aanzien van grote bedrijven.[12] Hard bewijs is daarvoor niet; bij het invoeren van de DSA en DMA zullen geen onrechtvaardige inbreuken worden gemaakt op de (commerciële) vrijheden die sociale media platformen op dit moment genieten. De wetsvoorstellen hebben tot doel een veilige online ruimte te creëren en bedrijven die in Europa actief zijn eerlijk met elkaar te laten concurreren. Margrethe Verstager, Eurocommissaris voor Mededinging, stelde daarover het volgende: “We moeten op een veilige manier online gebruik kunnen maken van diensten en het nieuws dat we daar lezen. Wat offline illegaal is, is net zo illegaal online.” [13]

Voor nu geldt dat de DSA en DMA eerst onderhevig zullen worden gemaakt aan lobby vanuit de techwereld en wijzigingen door het Europese Parlement. Dat proces zal waarschijnlijk minstens twee jaar duren, waardoor de voorstellen mogelijk pas rond 2023 in werking zullen treden. Hoewel bedrijven zoals Twitter en Instagram nu zelf kunnen bepalen of en wanneer zij een zittend president het zwijgen op leggen, is het wachten op het moment waarop het recht op vrijheid van meningsuiting weer wordt gereguleerd door het recht, en niet door de belangen van commerciële partijen.[14]


[3] I. Graef, ‘Big Tech en mededinging’, Ars Aequi, Vol. 2020 (bijzonder nummer ‘Concurrentie’), p. 716-727.

[6] Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on a Single Market For Digital Services (Digital Services Act) and amending Directive 2000/31/EC, Brussel: Europese Commissie 2020.

[7] Idem.

[8] Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on contestable and fair markets in the digital sector (Digital Markets Act), Brussel: Europese Commissie 2020.

[9] Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on contestable and fair markets in the digital sector (Digital Markets Act), Brussel: Europese Commissie 2020.

[10] B. Perrigo, ‘How the E.U’s Sweeping New Regulations Against Big Tech Could Have an Impact Beyond Europe’, Time 30 december 2020.

[11] A. Bradford, ‘The Brussels effect comes for Big Tech’, The Japan Times 23 december 2020.

[12] Idem.

[13] Europe fit for the Digital Age: Commission proposed new rules for the digital platforms, Brussel: Europese Commissie 2020.

[14] B. Perrigo, ‘How the E.U’s Sweeping New Regulations Against Big Tech Could Have an Impact Beyond Europe’, Time 30 december 2020.