Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Ethiopië: een oorlog zonder feiten – Nota Bene
Ethiopië: een oorlog zonder feiten
Tigray, Ethiopië

Ethiopië: een oorlog zonder feiten

Deelstaten, tweets en politieke onrust. Het zijn termen die doen denken aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen. In Eritrea zijn de termen afgelopen maand eveneens toepasselijk geweest, maar voeg er voor de volledigheid de volgende woorden nog aan toe: moorden, milities, vluchtelingen en machetes.

Ethiopië is een levendig land met een grote etnische diversiteit en waar verschillende talen worden gesproken. De Ethiopiërs staan bekend als goedlachse behulpzame mensen. Koffie drinken is er een ritueel en de Ethiopiërs zijn ambitieus op gebied van sport.  Het merendeel van de bevolking is christelijk en deze godsdienst is als een paraplu boven de bijna tachtig bevolkingsgroepen die in het land naast elkaar leven. De etnische verdeeldheid vormt de basis voor tien federale deelstaten waardoor het land wordt bestuurd, ieder met een hoge mate van autonomie.

De huidige onrust in het land speelt zich tot nu toe af in Tigray, een noordelijke grensprovincie. Tigray wordt bestuurd door het Bevrijdingsfront van Tigray, het TPLF. De partij heeft daarnaast dertig jaar landelijk geregeerd, totdat in 2018 de huidige premier Abiy Ahmed werd benoemd:

‘Above any political thought, national unity is supreme. We need to however underline that national unity doesn’t mean oneness. Our unity needs to be one that embraces our diversity and highlights our multinational identity. We Ethiopians need and also deserve democracy.’[1]

Woorden uit de acceptance speech van Abiy. De Ethiopiërs noemen de nieuwe premier bij de voornaam. Abiy is nog altijd de jongste president van Afrika en was toen hij aantrad als een frisse wind in het autocratische land. Sinds hij in 2018 aan de macht kwam heeft Abiy Ahmed zich ingezet voor vrede in de regio. Hij hief de censuur op, liet politieke gevangenen vrij, zorgde voor een open economie en riep persvrijheid uit. In 2018 won de president zelfs de Nobelprijs voor de Vrede, voor het herstellen van de diplomatieke betrekkingen met buurland Eritrea. Inmiddels is de van zijn voetstuk gevallen; meer dan 100.000 Ethiopiërs zijn de afgelopen weken naar Soedan gevlucht vanwege zwaar oorlogsgeweld als gevolg van een burgeroorlog die eind november uitbrak.

Achtergrond

In de jaren dat de regionale machthebbers, de TPLF-partij, aan de macht waren in het land, waren ze een de facto etnisch minderheidsregime. Ze vormden 6 procent van de Ethiopische bevolking maar bijna alle politieke sleutelposities in het land werden bezet door partijleden van de TPLF; een partij die met de harde hand regeerde. Al sinds de wissel van de macht in 2018 zijn de huidige federale regering en de TPLF in Tigray verwikkeld in een machtsstrijd. De Tigrayers willen de macht die ze jarenlang in Ethiopië hadden terug. Toen de huidige premier dit jaar de verkiezingen uitstelde vanwege de coronapandemie was de maat vol voor de fanatieke noorderlingen. TPLF-eenheden vielen onder het mom van intern zelfbeschikkingsrecht de legerbasis aan. Abiy Ahmed besloot hierop om Tigray binnen te vallen.

Being patient and reserved is also its obligation. When the patience of the government is missing, it harms democracy.’

Op het niveau van bestuur gaat het conflict over onafhankelijkheid, zelfbeschikking en soevereiniteit. Maar op het niveau van de bevolking uit het zich in paniek, terreur en een vluchtelingenstroom van jewelste. Het gaat om extreem geweld in Tigray. Het federale leger is meedogenloos en onafhankelijke waarnemers worden in het land nauwelijks toegelaten. Met de verhalen van de duizenden vluchtelingen die in de Soedanese kampen aan de grens opgevangen zijn, moeten journalisten het doen. De verhalen spreken tot verbeelding, in de pijnlijkste zin van het woord.

Mensen lopen over straat met hakbijlen, er worden kinderen onthoofd, ziekenhuizen geplunderd en er wordt volop geschoten. ‘Red jezelf’ is dan ook de boodschap waarmee de burgerbevolking op de vlucht slaat richting de Soedanese grens. Het is een dagenlange tocht over onherbergzaam landschap. Onderweg vallen er nog duizenden doden als gevolg van honger en militair wangedrag. Eenmaal aangekomen in de overvolle kampen staat de Tigrayers een onmenselijke situatie te wachten. Er is te weinig water, voedsel, onderdak, en faciliteiten.[2] Maar bovenal is er gebrek aan verifieerbare informatie uit het land zelf.

Informatiegebrek

‘We need to respect all human and democratic rights, especially to free expression (…)’

Alle kanalen tot contact met de buitenwereld zijn afgebroken. Er is geen stroom, internet of telefoonverkeer en journalisten worden geweerd. Objectieve verslaggeving omtrent de oorlog van de afgelopen maand in Eritrea is daarmee moeilijk te bewerkstelligen. Abiy Ahmed laat weten dat het nationale leger gedurende de operatie geen burgerslachtoffers heeft gemaakt. Het is een verhaal dat duidelijk niet overeenkomt met de bevindingen van slachtoffers en ontwikkelingshulporganisaties, die horen en zien hoe het nationale leger oorlogsmisdaden pleegt.

‘Democracy is unthinkable without freedom. Freedom is not a gift doled out to people by a government. Rather a gift of nature to everyone that emanates from our human dignity.

Na verloop van tijd werden enkele journalisten toegelaten tot het land. Uit hun bevindingen blijkt dat diplomatieke vrede tussen Ethiopië en Eritrea instabieler geworden is. ‘We hebben kunnen vaststellen dat alles erop wijst dat er Eritrese soldaten de grens zijn overgestoken met Ethiopische uniformen aan’ aldus Stijn Vercruysse, een van de journalisten die het land mocht betreden. ‘Deze soldaten doen het lijken alsof ze de regio helpen beveiligen, maar zouden in plaats daarvan de huizen plunderen en land in bezit nemen dat naar hun mening bij Eritrea hoort.’[3]

Wat er zich precies afspeelt binnen de Ethiopische grenzen blijft door gebrek aan betrouwenbare bronnen onduidelijk. Ondanks een veelbelovend begin en internationale erkenning blijkt: de zoektocht naar de messias van het altijd onrustige Oost-Afrika houdt niet op bij Abiy Ahmed.

Internationale gemeenschap

EU-buitenlandchef Josep Borrell heeft opgeroepen tot een staakt-het-vuren, maar daar geeft de premier geen gehoor aan. Hij zegt dat hij de zorgen van de internationale gemeenschap waardeert maar dat Ethiopië de situatie zelf op kan lossen.[4]

De onmenselijke situatie in Ethiopië schreeuwt om een humanitaire interventie. Dit is een middel voor de internationale gemeenschap om een eind maken aan massale mensenrechtenschendingen, zonder dat hier toestemming voor wordt gegeven door het land zelf. Humanitaire interventies zijn echter omstreden. Enerzijds verbiedt artikel 2(4) van het Handvest van de Verenigde Naties de lidstaten onderling geweld te gebruiken en artikel 2(7) ziet op het non-interventie principe. Beide artikelen waarborgen de soevereiniteit van staten. Een beroep op de in het handvest gewaarborgde soevereiniteit is the easy way out voor autocratische leiders die verschuilen wat er werkelijk in hun land gebeurt.


Anderzijds zien we in hoofdstuk 7 van het VN-Handvest dat bij een dreiging van de internationale vrede en veiligheid wél mag worden ingegrepen. Hoewel het hier een grove schending van mensenrechten betreft, is juridisch gezien een humanitaire interventie nog niet mogelijk omdat het conflict zich enkel binnen de Ethiopische landsgrenzen afspeelt. De president slaat buitenlandse interventies af en de internationale gemeenschap zal moeten toekijken in plaats van ingrijpen. De VN heeft inmiddels toegang tot de vluchtelingen in Tigray. Andere ontwikkelingshulporganisaties staan letterlijk en figuurlijk voor de poort te wachten; werk is er de komende tijd genoeg.


[1] D. Himbara, ‘Ethiopian Prime Minister Abiy Ahmed’s Inaugural Address Is Africa’s Speech of The Century’, Medium, 13 november 2018

[2] AFP persbureau, ‘VN krijgt toegang tot vluchtelingen Tigray, ‘mensen lijden er honger’’,  NOS, woensdag 2 december

[3] K. van der Schoot, S.Vercruysse, S. van Genechten, ‘VRT NWS als eerste in noorden van Tigray in Ethiopië: ‘Dit is een humanitaire ramp in ontwikkeling’’, VRT NWS, 20 december 2020

[4] E. van Gelder, ‘veldslag dreigt in Ethiopië, internationale gemeenschap vreest etnisch geweld’, NOS, 25 november 2020