Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 Democratie? Nu even niet. – Nota Bene
Democratie? Nu even niet.

Democratie? Nu even niet.

Om de verspreiding van het Coronavirus te voorkomen bedenken staatshoofden over de hele wereld interessante strategieën. Het ene land sluit de scholen, het andere doet afbreuk aan de democratische rechtsstaat. Ieder z’n ding.

In Hongarije werd twee weken na het uitroepen van een noodtoestand een wetsvoorstel ingediend door Victor Órban, de huidige president en partijleider van de Fidesz partij. Het wetsvoorstel genaamd ‘Wet op de Bescherming Tegen het Coronavirus’ werd op 30 maart goedgekeurd door het parlement, waar Orbán een tweederde meerderheid heeft. De wet geeft de president daarmee voor onbepaalde tijd de macht om per decreet te regeren Op 30 maart keurde het parlement, waar Órban een tweederde meerderheid heeft, het wetsvoorstel goed.

Verontrustend klinkt dit nog niet, een noodtoestand roept nu eenmaal om vergaande maatregelen die soms de vorm van een wetsvoorstel aannemen. In Hongarije mogen alleen 65-plussers tussen negen en twaalf uur ‘s ochtends boodschappen doen. De huur van kleine bedrijven kan niet verhoogd kan worden en op bepaalde plekken is het verplicht een mondkapje te dragen. Interessanter wordt het al met de grote inzet van politie, die de maatregelen handhaven door waarschuwingen, boetes en soms zelfs celstraffen op te leggen aan degenen die zich onvoldoende aan de regels houden. Het is een politieman die het woord voert tijdens de landelijke persconferenties. Ook wordt het leger ingeschakeld om te patrouilleren. Tot zover het straatbeeld. Duidelijk is dat Órban graag benadrukt wat de verhoudingen zijn. De gloednieuwe ‘noodwet’ is een bevestiging van de macht die de president met de handhaving op straat al probeert uit te stralen.

We werpen een scherpe blik op de inhoud van de noodwet. De wet op de bescherming tegen het coronavirus geeft de president de bevoegdheid om zonder tussenkomst van verkiezingen voor onbepaalde tijd te regeren. De verkiezingen van Hongarije stonden pas in de agenda in 2022, maar het land heeft een systeem waarbij bijzondere omstandigheden soms al kunnen leiden tot een nieuwe parlementsverkiezingen. Hierbij valt te denken aan het overlijden of opstappen van parlementsleden. Órban voorkomt parlementsverkiezingen en plakt op deze wet geen houdbaarheidsdatum. Verkiezingen komen er wel weer als de regering de tijd rijp acht. De noodwet ziet ook toe op strengere controle van de media. De regering wil celstraffen opleggen aan mensen die ‘nepnieuws’ verspreiden over het virus. Op uitlatingen over aanpak die ‘in de weg staan van succesvolle bescherming’ staat een celstraf tot wel vijf jaar. Diezelfde straf geldt voor iedere Hongaar die zich niet aan de maatregelen houdt.

Een noodwet als deze komt in Hongarije niet uit de lucht vallen. Met zijn bijnaam ‘The Victator’ staat Órban al langer bekend om zijn democratische techniek om ondemocratische doeleinden te realiseren. Door middel van gerrymandering – het gunstig herindelen van  kiesdistricten – behaalde hij een tweederde meerderheid in het parlement, zonder dat ook maar de helft van de Hongaarse stemmen op hem waren uitgebracht.

Ook de grip op de Hongaarse media is niets nieuws. Laat het nou net zo zijn dat artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens – persvrijheid – in Hongarije gehandhaafd wordt door kennissen en oude schoolvrienden van de president. Bondgenoten van Órban kochten gezamenlijk de grootste radioprogramma’s, televisiezenders en andere journalistieke kanalen, zodat nu het merendeel van niet alleen de publieke maar ook de commerciële Hongaarse media moesten geloven aan het Órban-filter.

De EU maakt zich hier zorgen over, alsook om het gebrek aan een onafhankelijke rechtsspraak. Zo verlaagde Órban zelfstandig de pensioenleeftijd van rechters, met als gevolg dat er zo’n 250 nieuwe rechters aangewezen konden worden. De bevoegdheid tot die aanwijzing kwam toe aan Tünde Handó, de vrouw van de oprichter van de Fidesz-partij.

Het is bovendien niet de eerste keer dat Victor Órban de noodtoestand uitroept waarbij aan hemzelf extra bevoegdheden toekomen. Eerder gebeurde dit in 2015 tijdens de vluchtelingencrisis. De noodtoestand die toen is uitgeroepen is tot op de dag van vandaag tot stand gebleven. Zou hetzelfde gebeuren met de corona-noodwet in 2020, dan zou dat betekenen dat de regering niet enkel de regelgeving die van toepassing is op de coronasituatie naar de hand kan zetten – álle bestaande wetten in Hongarije kunnen naar eigen inzicht afgeschaft of achterwege gelaten worden. De president wijzigde in de loop der jaren onder andere de grondwet, de kieswet, de mediawet en de positie van de rechterlijke macht. Stapje voor stapje bereikt hij zijn staatsgreep en presenteert hem in een mooie democratische verpakking met een grote niks-aan-de-hand-strik eromheen.

Over de antidemocratische tint van deze veranderingen deed de Nederlandse Judith Sargentini, tot 2019 lid van het Europees Parlement, onderzoek en verwerkte haar bevindingen in een kritisch rapport. Op basis hiervan is door de Europese Unie ingestemd met de zeldzame ‘artikel 7 procedure’ tegen Hongarije. In deze strafprocedure kunnen strenge maatregelen worden opgelegd aan de staat. De consequenties hiervan zouden het intrekken van het stemrecht kunnen zijn alsook ontzegging van de toegang tot de interne markt van de EU. Sargentini staat in Hongarije inmiddels bekend als staatsvijand.

Hoe word je een Victator? Órban leert ons de kunst van subtiliteit, vergelijkingen en timing. In 2018 wordt Victor Órban voor de vierde keer president. Als je zestien jaar lang de macht hebt geeft dat genoeg ruimte om, tussen plaatselijke verordeningen en internationaal overleg door, hier en daar een aanpassing in de grondwet te doen zonder dat deze teveel opvalt. Ook moet je slim gebruik maken van gedrag van andere lidstaten. Dat Hongaarse kiesstelsel: zo doet het Verenigd Koninkrijk het toch ook? Het gebrek aan vrijheid van onderwijs op openbare scholen is precies zoals in Frankrijk, net als de renationalisatie van gas- water- en elektriciteitsbedrijven. De censuur op de media dienen we volgens Órban in het licht van de Italiaanse praktijken te bekijken en voor het per decreet regeren in een noodtoestand verwijst hij vriendelijk naar België. Ten slotte is timing van groot belang. Een noodtoestand laat nu eenmaal meer ruimte voor beslissingen die tegen de kernwaarden van de Europese Unie ingaan. Democratie, rechtsstatelijkheid en menselijke waardigheid? Nu dus even niet. Crises zijn een cadeau voor dictatoriale leiders en Órban pakt groots uit.

Doe mee aan de discussie