Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 De juridische casus die klimaat heet – Nota Bene
De juridische casus die klimaat heet

De juridische casus die klimaat heet

De juridische casus die Klimaat heet

Wat kun je als aanstormend juridisch talent doen tegen klimaatverandering? Vegan worden? Stoppen met vliegen? Een goed begin, maar niet erg juridisch. Het lijkt misschien alsof alleen politici of TU- en Future Planet Studies-studenten echte grote veranderingen kunnen maken, maar willen we dat aan hen overlaten? Liever niet. Recht is het fundament van onze samenleving, hoog tijd dat we die rol ook gaan opeisen rondom het klimaatverhaal.

Klimaatadvocaat
Juristen kunnen de overheid zelf tot de orde roepen. Dat hebben Urgenda en advocaat Roger Cox wel laten zien in de Urgenda Klimaatzaak (hierna: Urgenda-zaak). In december werd deze revolutionaire uitspraak van het hof nogmaals bevestigd door de Hoge Raad. Roger Cox verdedigde Urgenda in deze zaak. Naast zijn dagelijkse praktijk in het privaatrecht (partner bij Paulussen Advocaten) zet hij zich ook in voor het klimaat. Vandaar zijn bijnaam ‘de klimaatadvocaat’. Roger Cox laat zien dat het een het ander niet uitsluit.  Hij onderbouwde zijn zaak tegen de Nederlandse staat op geniale wijze met het Kelderluikarrest.[1] Wie had dat voorspeld tijdens de eerste colleges Aansprakelijkheidsrecht? Zelfs Du Perron[2] waarschijnlijk niet.

Preventie is beter dan genezen 
Privaatrecht, mensenrechten en milieurecht worden door rechtenstudenten vaak nog gezien als rechtsgebieden die lijnrecht tegenover elkaar staan. Privaatrecht als een keuze voor de Zuid-as en geld, en mensenrechten als een hobby voor naïeve linkse boomknuffelaars. De Urgenda-zaak toont aan dat deze twee goed samengaan, ook als het gaat om het klimaat. Het kelderluikarrest in combinatie met het recht op leven leidt namelijk tot een zorgplicht voor de overheid. Aansprakelijkheid hoeft dus niet alleen tot schadevergoedingen te leiden, maar kan ook een verplichting tot het nemen van voorzorgsmaatregelen inhouden.[3] Deze zorgplicht aangaande het klimaat werd bevestigd door de rechtbank, het hof en de Hoge Raad in de Urgenda-zaak.[4] We hoeven dus niet te wachten tot Nederland over een paar jaar overstroomt met het indienen van enorme schadeclaims tegen de overheid of grote bedrijven zoals Shell.[5] Het recht werkt preventief, en heeft op die manier veel meer impact. “Our goal must be prevention[6] schreef oud advocaat-generaal bij de Hoge Raad, en voorstander van juridisch activisme, Jaap Spier al.[7] 

Het recht kan ook op andere manieren – preventief – ingezet worden. In een zaak aangespannen door verschillende milieubewegingen tegen de Engelse overheid besliste het Engelse Hof van Beroep (Court of Appeal)dat er – voorlopig – geen derde landingsbaan gebouwd kan worden bij Heathrow Airport. Het beleidsplein werd niet rechtmatig bevonden door de rechter. De regering had in het plan namelijk geen rekening gehouden met haar eigen beleidsverplichtingen inzake klimaatverandering, volgend uit het Parijs Akkoord.[8] Alhoewel het niet is verboden om de landingsbaan te bouwen, er is voorlopig wel voorkomen dat dit wordt gedaan zonder dat de overheid rekening houdt met de klimaatdoeleinden. Of je nu voor of tegen de uitbreiding van vliegvelden bent, hiermee is in ieder geval voor het eerst bevestigd dat de klimaatdoelstelling uit het Parijs Akkoord bindend is. Op basis daarvan kunnen we ook hier in Nederland nog over veel meer zaken na gaan denken. Deze uitspraak zal in ieder geval gebruikt gaan worden voor een klimaatzaak tegen de uitbreiding van Schiphol,[9] en kan misschien zelfs ingezet worden tegen de hele luchtvaart. Om de klimaatdoelen te halen, moet er zeker op het gebied van luchtvaart namelijk nog enorm veel gebeuren.

Samenwerken
Het voorgaande laat zien dat verschillende rechtsgebieden, bronnen en beginselen ingezet kunnen worden voor de klimaat-zaak. Laten we het klimaatprobleem zien als een interessante juridische kwestie, en op die manier onze bijdrage leveren. Juristen uit alle gebieden kunnen dit, voornamelijk door samen te gaan werken en het recht creatief in te zetten. Dat kan als klimaatadvocaat, maar natuurlijk ook op hele andere vlakken zoals beleid, rechtspraak en wetgeving. Ik denk ook nog na over mijn mogelijke rol hierin. Zelf pleit ik bijvoorbeeld liever buiten de rechtszaal. Vandaar dit artikel, als mijn eerste bescheiden bijdrage.

We should tackle climate change from as many angles as possible. If the law is going to play a role, it must be a joint effort of lawyers in many fields, such as international law, human rights, environmental law, private law and criminal law.” – J. Spier [10]


[1] HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006 (Klimaatzaak Urgenda)
[2] Edgar du Perron is oud-decaan van de rechtenfaculteit van de UvA, professor aansprakelijkheidsrecht en raadsheer bij de Hoge Raad.  
[3] Roger H.J. Cox, Revolutie met Recht, p. 240.
[4] HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006 (Klimaatzaak Urgenda).
[5] Zie ook Rutger Bregman, Het water komt (De Correspondent, 2020).
[6] Citaat J. Spier in Roger H.J. Cox, Revolutie met Recht, p. 274.
[7] Jaap Tielbeke, Het wetboek als Breekijzer (Groene Amsterdammer, 7 september 2016).
[8] R. v. Secretary of State for Transport, [2020] EWCA Civ 214, 27 February 2020.
[9] Melle Garschagen, Mark Duursma, Paul Luttikhuis, Klimaatakkoord wint met uitspraak Heathrow voor het eerst aan politieke kracht, NRC Handelsblad 27 februari 2020.
[10] Citaat J. Spier in Roger H.J. Cox, Revolutie met Recht, p. 275.

Doe mee aan de discussie