Notice: Constant WP_DEBUG already defined in /www/wp-config.php on line 93 De groene taxonomie voor dummies – Nota Bene
De groene taxonomie voor dummies

De groene taxonomie voor dummies

Het is een wet van meer dan vierhonderd pagina’s met een intimiderend groot aantal zeer gedetailleerde richtlijnen voor nagenoeg elke sector van de economie. Een behoorlijk technische wet die je bijna niet saaier kan krijgen. Toch is de EU Taxonomy Climate Delegated Act – of: de groene taxonomie – dé wet die ervoor moet zorgen dat Europa het eerste continent wordt dat in 2050 netto geen broeikasgassen meer uitstoot. Hoe kleurloos het dossier inhoudelijk dan ook mag zijn, het beoogde resultaat is indrukwekkend.

Inhoudelijk

Op 21 april 2021 heeft de Europese Commissie (EC), als onderdeel van de Europese Green Deal, de wet van de groene taxonomie aangenomen. In de eigen woorden van de EC:

‘The EU Taxonomy Climate Delegated Act aims to support sustainable investment by making it clearer which economic activities most contribute to meeting the EU’s environmental objectives.’ [1]

De naam doet het misschien wel vermoeden, maar dit is geen belastingwet. Het is een lijst waarin voor elke sector van de economie zo specifiek als in grammen CO2 per eenheid is vastgesteld welke productieactiviteiten in welke mate kunnen bijdragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de Europese Unie. Op basis van deze lijst worden bedrijfsactiviteiten gelabeld en alleen op grond van dit ‘label’ mogen investeerders vervolgens hun investeringen al dan niet groen noemen. De lijst heeft volgens de EC betrekking op de economische activiteiten van ongeveer 40% van de beursgenoteerde ondernemingen, in sectoren die verantwoordelijk zijn voor bijna 80% van de directe uitstoot van broeikasgassen in Europa.[2] Het omvat sectoren als energie, bosbouw, productie, transport en gebouwen.

Voor wie?

De wet bevat geen inhoudelijke regels over de bedrijfsvoering. Dat is juridisch ook niet mogelijk; alleen verdragspartijen zijn gebonden aan de Europese wetten. De doelstellingen in de klimaatwet kunnen daarom enkel landen binden. Zo lang er vraag blijft naar niet-duurzame producten kunnen commerciële bedrijven deze blijven aanbieden. En toch zal de groene taxonomie sturend zijn. Dat werkt als volgt:

Er zijn steeds meer beleggers die willen dat vermogensbeheerders hun kapitaal duurzaam investeren. Het is daarom voor beleggingsmaatschappijen, overheden, banken en fondsmanagers van groot belang om de kapitaalverstrekkers ervan te kunnen verzekeren dat hun geld op een duurzame manier geïnvesteerd wordt. Het wordt ook wel ‘impactbeleggen’ genoemd: investeren in bedrijven, organisaties of projecten die een meetbare, positieve impact hebben op het milieu.

Tegelijkertijd hebben bedrijven – duurzaam of niet – altijd investeringen nodig. Als bedrijven in aanmerking willen komen voor (duurzame) leningen, investeringen of overheidscontracten, moeten ze vanaf nu voldoen aan de groene taxonomie. Om kapitaal aan te trekken wordt het steeds belangrijker om een groen label te hebben en om die te krijgen moet een bedrijf zijn activiteiten aanpassen aan de normen zoals die in de groene taxonomie staat. De groene taxonomie zal dus op grote schaal duurzame investeringen identificeren en stimuleren.

Neem bijvoorbeeld de Europese Centrale Bank (ECB), die als verantwoordelijke voor het monetaire beleid van de Unie bij uitstek de macht en middelen bezit om grote stromen geld in beweging te laten komen richting duurzame ondernemingen. Momenteel is de ECB, onder het mom van neutraliteit, een relatief fossiele bank.[3] Greenpeace publiceerde recentelijk nog een rapport waaruit naar voren kwam hoe vervuilend de investeringen van de ECB zijn. Uit het Greening the Eurosystem Collateral Framework rapport blijkt dat de ECB een aanzienlijk aantal obligaties koopt die zijn uitgegeven door fossiele brandstofbedrijven. Op die manier creëert de bank gunstige investeringsvoorwaarden, juist voor bedrijven die het meest bijdragen aan de opwarming van de aarde.[4] Zou de ECB de richtlijnen in de groene taxonomie gebruiken, dan zou dit een enorme impact kunnen hebben op het aantal groene investeringen binnen Europa.

Transparantie

Pensioenfondsen, banken en andere investeerders bepaalden tot nu toe zelf wat duurzaam was. (Vergelijk: Albert Heijn bepaalt zelf welke chocolade een fairtrade sticker krijgt, om het zo beter aan de klant te kunnen verkopen). Dit leidt tot greenwashing, een inmiddels populair woord dat alles met gebrek aan transparantie te maken heeft. Greenwashing is het voorstellen van een investering als goed voor het milieu, terwijl dit in werkelijkheid niet zo is. Hieraan maakt de groene taxonomie een eind: willen investeringen een duurzaamheidsstempel, dan zullen de bedrijven eerst moeten voldoen aan de groene criteria uit deze nieuwe wet.

De Europese Commissie heeft tegelijk met de groene taxonomie een richtlijn aangenomen om te zorgen dat er daadwerkelijk inzicht komt in de bedrijfsgegevens: A New Corporate Sustainability Reporting Directive. Het doel is dat grote bedrijven in hun jaaroverzicht gaan zetten welk deel van hun activiteiten aan de groene taxonomie voldoen, om zodat investeerders een duidelijk richtsnoer hebben en het inzichtelijk wordt of hun geld duurzaam geïnvesteerd kan worden bij het betreffende bedrijf.

‘This means that nearly 50,000 companies in the EU will now need to follow detailed EU sustainability reporting standards, an increase from the 11,000 companies that are subject to the existing requirements.’ [5]

Do-No-Significant-Harm-Criteria (DNSH) Bron: RaboResearch

Internationale belangstelling

Een naam die niet onopgemerkt blijft in deze context is die van Bas Eickhout, Europarlementariër en hoofdonderhandelaar van de groene taxonomie. Volgens Eickhout kijkt de rest van de wereld oplettend mee met deze Europese primeur. “Amerika, China en Japan houden goed in de gaten wat Europa aan het doen is. Als dit een succes wordt, is er een hele grote kans dat die spelers mondiaal deze categorisering gaan overnemen.”[6] Wereldwijd zullen dan volgens Eickhout de Europese criteria gebruikt worden als groene taal voor investeerders.

Een gezamenlijke groene taal is bovendien handig omdat de economieën internationaal erg met elkaar verwoven zijn. Wil een bedrijf van buiten de EU toegang tot de markt van bijna 500 miljoen Europese consumenten krijgen, dan moet deze voldoen aan Europese regels omtrent duurzaamheid, i.e. de taxonomie. Dit zal ervoor zorgen dat ook ondernemingen buiten Europa de hoge Europese standaard zullen hanteren. De grote internationale belangstelling benadrukt de kracht van deze wet. Europa begint, maar de gevolgen reiken ver buiten het continent.

Controverse

Weerstand lijkt de tweede naam te zijn van de Europese wetgever en zo moest ook de groene taxonomie de nodige kritiek verdragen. Wie bepaalt bijvoorbeeld wat precies duurzaam is? Sommige landen, waaronder Nederland, zijn al ver met de transitie van aardgas naar nieuwe energiebronnen terwijl andere, vaak Oost-Europese landen, nog in de transitie zijn om van steenkool naar duurzamere energiebronnen te komen. Duitsland en Polen willen vervuilende kolencentrales kunnen vervangen door nieuwe gascentrales; een grijs gebied waar je doorheen moet om bij het groene te komen. Om deze transitie te stimuleren – iets is beter dan niets – overweegt de Europese Commissie om aardgas als duurzaam aan te merken. Overheden van groenere landen en ruim tweehonderd milieuorganisaties laten echter weten dat het greenwashing juist zou bevorderen om aardgas, een fossiele brandstof, een groen jasje aan te trekken.

Ook over o.a. de bosbouw- en houtindustrie in Scandinavische landen en kernenergie in Europa bestaat flinke discussie. Brussel stelt besluit omtrent aardgas, kernenergie en enkele ander omstreden onderdelen nog uit. Er zijn in de Green taxonomy nog geen kwalificaties opgenomen over gebruik van deze energiebronnen. De kritiek op uitstel van deze beslissingen is begrijpelijk, maar dient ook genuanceerd te worden. Verduurzaming op een grote schaal is een langdurig proces. Een ‘levende’ wet als de groene taxonomie, waar wijzigingen in kunnen worden aangebracht en besluiten uitgesteld, is daarbij onmisbaar. Dit geeft flexibiliteit, ruimte voor innovatie, herziening en bovenal hoop. Groene hoop.


[1] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_21_1805

[2] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_21_1805

[3] https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/eu-schuift-beslissing-over-groen-label-voor-zich-uit-is-gas-een-transitie-of-fossiele-brandstof~bdf37ae2/

[4] https://greenpeace.at/assets/uploads/pdf/Greening-the-Eurosystem-collateral-framework-Report.pdf

[5] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_21_1805

[6] https://economie.rabobank.com/publicaties/2020/oktober/de-eu-taxonomie-een-nieuwe-groene-taal-voor-bedrijven/